Schaal 1 op 100: wat betekent 1:100 in centimeters?

Schaal 1 op 100, meestal geschreven als 1:100, betekent dat één centimeter op de tekening staat voor honderd centimeter in het echt. Honderd centimeter is precies een meter, en daardoor is dit de makkelijkste schaal die er bestaat: 1 centimeter is 1 meter. Meet je op een plattegrond 5,4 centimeter, dan is die kamer in werkelijkheid 5,40 meter. Andersom wordt een huis van 9 meter breed op papier 9 centimeter. Je hebt er geen rekenmachine voor nodig, alleen een liniaal en het idee dat je de komma twee plaatsen opschuift.

Die schaal kom je tegen op de plattegrond bij een woningadvertentie en op de bouwtekening van je woning. Wij doen er iets anders mee: we rekenen die plattegrond om naar een huisje dat je kunt vastpakken, waarbij elke verdieping een los deel is. Het voorbeeld hieronder is een brede woning van twee lagen met een plat dak. Draai er eens aan en haal de lagen uit elkaar.

Van meters naar centimeters op jouw plattegrond

Op 1:100 wordt alles honderd keer kleiner. Dit zijn maten die in bijna elk huis voorkomen, met wat eruit komt:

• Een woonkamer van 4,20 bij 5,60 meter wordt 4,2 bij 5,6 centimeter. Dat is ruwweg een halve bankpas.
• Een slaapkamer van 2,60 bij 3,00 meter wordt 2,6 bij 3 centimeter, ongeveer het formaat van een postzegel.
• Een verdieping van 2,80 meter hoog wordt 2,8 centimeter, ongeveer een duimbreedte.
• Een binnenmuur van 10 centimeter dik wordt 1 millimeter.
• Een buitenmuur van 30 centimeter wordt 3 millimeter.
• Een deur van ruim twee meter hoog wordt iets meer dan twee centimeter.

Twijfel je of een tekening echt op 1:100 staat, meet dan een deuropening. Komt daar ongeveer 0,9 centimeter uit, dan klopt het, want een deuropening is vaak rond de 90 centimeter. Meet je 1,8 centimeter, dan kijk je naar 1:50.

Wat je op 1:100 nog ziet, en wat je kwijtraakt

Die ene millimeter voor een binnenmuur laat meteen zien waar de grens ligt. De indeling blijft op deze schaal goed te lezen: je ziet welke kamer waar ligt, waar de deuren zitten en waar het trapgat valt. Wat je kwijtraakt zijn de kleine dingen. Plinten, een trapleuning, de dikte van een kozijn, het verschil tussen stuc en baksteen: honderd keer kleiner is dat dunner dan een haar.

Voor een tekening is dat geen probleem, want een lijn blijft een lijn. Bij iets wat geprint wordt ligt het anders: een muurtje van één millimeter breekt af zodra je het huisje optilt. Daarom maken we de muren iets steviger dan de schaal streng zou voorschrijven. Je krijgt de vorm en de indeling, niet de details.

Waarom jouw huisje niet precies op 1:100 komt

Wij beginnen niet bij de schaal maar bij het formaat. Elk huis verkleinen we tot ongeveer 15 centimeter, want dat is het formaat dat je nog prettig oppakt en dat op een plank blijft staan. De schaal volgt daaruit, en niet andersom.

Zou je alles star op 1:100 zetten, dan kreeg je rare uitkomsten. Een tussenwoning van vijf meter breed werd dan een huisje van vijf centimeter: te klein om de slaapkamers nog uit elkaar te houden. Een langgerekte boerderij van dertig meter werd dertig centimeter en past dan niet meer in één keer op de printer. Door per woning een schaal te kiezen staan de huisjes straks allemaal ongeveer even groot bij elkaar, of iemand nu in een appartement woont of in een vrijstaand huis.

Zo reken je zelf uit op welke schaal jouw huis komt

Je hebt er twee dingen voor nodig: de langste maat van je woning en het doelformaat van 15 centimeter.

1. Zoek de langste maat op de plattegrond op, meestal de diepte van de begane grond. Neem 9 meter.
2. Zet die om in centimeters: 9 meter is 900 centimeter.
3. Deel door 15. Je komt op 60.

Jouw huis komt dan op ongeveer 1:60. Dezelfde som bij andere woningen: 6 meter wordt ongeveer 1:40, 12 meter wordt ongeveer 1:80, en pas bij een woning van een meter of vijftien kom je echt in de buurt van 1:100. Kloppende maten op je plattegrond heb je daar wel voor nodig. Heb je die niet bij de hand, dan lees je bij de plattegrond van je huis opvragen waar hij te vinden is.

Waarom een groot huis op een kleinere schaal komt

Dit is het stukje waar mensen over struikelen: bij een kleinere schaal wordt het getal juist groter. 1:100 is kleiner dan 1:50, want je deelt door meer en er blijft minder over. Hoe groter de woning, hoe groter dat deelgetal moet zijn om onder de 15 centimeter te blijven.

Dat heeft één gevolg dat de moeite van het onthouden waard is: in een groot huis worden de kamers op het model kleiner dan in een klein huis. Een bungalow van veertien meter komt rond 1:93 uit, en dan is een slaapkamer van 3 meter nog ruim 3 centimeter. Diezelfde slaapkamer in een smalle stadswoning op 1:60 wordt 5 centimeter. Het grote huis is dus niet grover gemaakt, het is verder verkleind. Wil je per se meer detail, dan kom je uit bij handwerk; de verschillen staan bij een maquette van je huis laten maken.

Hoe groot wordt jouw huis in het klein?

Breed is het dus ongeveer 15 centimeter. Voor de hoogte doe je dezelfde som. Drie verdiepingen van 2,80 meter zijn samen 8,40 meter, en op 1:60 wordt dat 14 centimeter, met het dak er nog bovenop. Elke verdieping is een apart deel van een kleine vijf centimeter dik. Ze stapelen op elkaar en kleine pennetjes houden ze op hun plek, zodat je ze er zo weer af kunt halen.

Bestel je een kelder mee, dan komt er een laag bij; een berging, schuur of carport zet je er los naast. Het dak zit er standaard op, ook bij een plat dak zoals in het voorbeeld. Alleen bij een appartement laten we het weg, want daar wonen de buren boven. In de viewer van je eigen model staat het eerst uit, zodat je de kamers ziet; met de knop Toon dak zet je het erop.

Wat je betaalt hangt niet af van de schaal maar van het aantal losse delen, de kleur en wat je meebestelt. Dat staat helemaal uitgelegd bij wat een 3D-print van je huis kost. Kijken is in elk geval gratis: je plakt de link van de woningadvertentie, bijvoorbeeld die op Funda, en ziet binnen ongeveer een minuut je eigen huis draaien, zonder account. Bestel en betaal je op een werkdag voor 14:00, dan gaat het diezelfde dag in productie en wordt het binnen 5 werkdagen verzonden met PostNL. Hoe de stappen verder lopen, lees je bij hoe het werkt.

Eerlijk is eerlijk: dit is geen maquette op de millimeter. De dakvorm leiden we af uit de plattegrond en uit openbare 3D-gegevens over het gebouw, dus de hoofdvorm klopt en de details maken we eenvoudiger. Dakpannen, metselwerk en gevelversiering zitten er niet op en meubels staan er niet in. Zit er een fout in de plattegrond van de advertentie, dan zit die fout ook in je model. Dat is meteen de reden dat je eerst kijkt en daarna pas beslist.

Waar je schaal 1:100 nog meer tegenkomt

Het is geen toevallig getal. Bij een aanvraag voor een omgevingsvergunning worden plattegronden, gevelaanzichten en doorsneden meestal op 1:100 aangeleverd. De situatietekening, waarop je huis op de kavel staat, gaat een stap kleiner: 1:500 of 1:1000. Detailtekeningen van een kozijn of een fundering gaan juist de andere kant op, naar 1:10 of 1:20.

Ook buiten de bouw liggen schalen daar dicht tegenaan. Modelspoor in H0 staat op 1:87, de kleinere N-schaal op 1:160. Zet je ons huisje naast zulk schaalwerk, dan valt het meestal groter uit, omdat wij naar die 15 centimeter toe rekenen.

De schaal hoef je dus niet zelf te kiezen, maar het helpt te weten wat eruit komt: met één deelsom weet je hoe fijn de indeling straks wordt.

De snelste manier om het te zien blijft je eigen huis. Zoek de advertentie op, plak de link en kijk hoe de verdiepingen op elkaar staan. Klopt de indeling met wat je kent, dan klopt de schaal ook, want die rolt er vanzelf uit.